IVN Arnhem Witjes

De wondere wereld van de Witjes, Voorjaar Winter Pages

IVN afdeling Arnhem wil in 2010 de vlinders extra aandacht geven. Dat doen we onder meer door in de zomermaanden tijdens excursies te vertellen over de vlinders die we rond zien vliegen, door te werken aan een prachtige vlindertuin en door hier iets over vlinders te vertellen. We kijken daarbij met speciale belangstelling naar de veel voorkomende Witjes (Pieridae), een familie vlinders die in Nederland, en dus ook in Arnhem veel te zien is.
Maak kennis met de Witjes: de citroenvlinder, het klein en groot koolwitje, het klein geaderd witje en het oranjetipje.

Citroenvlinder op Vingerhelmbloem foto: Anita Broekhuizen	Schone slaapsters worden wakker In maart zijn we allemaal wel weer een beetje toe aan wat zonnewarmte. Toch kan het deze maand vooral 's nachts nog erg koud zijn. De meeste vlinders zijn dan ook nog in een rustfase en nog niet te zien. Hoewel…. een enkele keer komt het voor dat een in huis overwinterende vlinder even wakker wordt. Vlinders zoeken soms voor de winterperiode een koel en donker plekje. Soms is dat binnen in huis, in een onverwarmde kamer, op zolder of in de garage. Het hoeft maar even een paar graden warmer te worden of ze komt traag in actie. Mocht u zo'n wakker geworden vlinder vinden, check dan eerst de temperatuur buiten. Als het nog te koud is en er weinig bloemen bloeien laat de vlinder op een koele en donkere plaats nog even wachten op de echte lente.
Citroenvlinder, foto: Tanja Wiegersma	De citroenvlinder overwintert als volwassen vlinder en daarom vliegen ze als een van de eerste dagvlinders op zonnige dagen al weer vroeg in het jaar rond. Vorig jaar vlogen de eerste citroenvlinders al in februari maar dit jaar zijn ze pas in de eerste week van maart gezien. Eenmaal wakker gunnen ze zich weinig rust om nectar te drinken want ze moeten meteen op zoek naar een partner. De mannetjes zijn felgeel gekleurd en de vrouwtjes meer groenachtig wit. Beide hebben een kenmerkende oranje vlek zowel op de voor- als de achtervleugel.
Citroenvlinder op Lathyrus, foto: Anita Broekhuizen	De citroenvlinder legt haar eitjes alleen op de struiken wegedoorn ((Rhamnus cathartica) en sporkehout, ook wel vuilboom genoemd (Rhamnus frangula). De Latijnse naam van deze vlinder, Gonepteryx rhamni heeft dus alles te maken met de waardplant van de rupsen. In de Vlindertuin aan de Parkweg hebben we daarom veel sporkehout geplant, hopelijk zien we daarop veel citroenvlinders! Omdat de rupsen vooral 's nachts eten, inspecteren we de blaadjes op vraatsporen; leuk als je weet waar je moet zoeken!
Rups van de Citroenvlinder	De rups van de citroenvlinder is ongeveer 35 mm. Het lijfje is groen met fijne zwarte spikkels. Rupsen verschuilen zich op een blad door evenwijdig aan de bladnerf te gaan liggen, waardoor ze moeilijk te vinden zijn. Dat ze daarbij dezelfde kleur hebben als de bladeren helpt natuurlijk ook. Van alle inheemse vlinders leeft de citroenvlinder het langst; soms wel het hele jaar rond. In september zoekt de volwassen vlinder alweer een goed plekje voor de winter, we zien ze daarom in het najaar minder vaak. Tekst: Anita Broekhuizen

Koninginnenpage op sering
foto: Anita Broekhuizen

De koningin komt op bezoek
De koninginnepage is op bezoek geweest in de vlindertuin! Daarbij werd zij vergezeld door drie eikenpages.
Het lijkt wel een tot leven gekomen sprookje en voor veel vlinder(tuin) liefhebbers is dat ook wel zo. Hoewel we weten dat met de klimaatsverandering meer vlinders vanuit het zuiden op zullen trekken naar het noorden blijft de grootste dagvlinder van Europa een aparte verschijning. De koninginnepage vliegt niet maar zweeft als het ware door de lucht. Als je haar ziet kun je je niet vergissen door de afmeting en de typische kleurtekening op de vleugels.

Rups Koninginnenpage op venkel, foto: Anita Broekhuizen

Rups van de Koninginnenpage
De eitjes worden gelegd op planten van de schermbloemenfamilie zoals wilde peen, venkel en dille. We hebben dus in allerijl deze planten in de tuin gezet.
De rupsen van de eerste generatie zie je eind april - half juni en zijn eerst vooral wit met oranje en zwarte vlekken maar na een paar vervellingen hebben ze een meer groene ondergrond. Bij gevaar steken ze een rood vorkvormig orgaan uit waarmee de rups een doordringende stank verspreidt. We hebben dat nog niet in de tuin mogen meemaken, maar wie weet…

Eikenpage aan de drank, foto: Anita Broekhuizen

Eikenpage
De eikenpages zien we eigenlijk bijna nooit omdat ze hoog in de top van de eikenboom leven. Alleen bij warm droog weer komen ze naar beneden om honingdauw of nectar te drinken. Het was een gelukje dat we dat in de vlindertuin deze zomer meemaakten! Dankzij de extreme droogte en hitte zagen we liefst drie eikenpages op de knoppen van boerenwormkruid zitten. Op de foto zijn de vleugels nog een beetje verfrommeld, het verhinderde deze dame echter niet om bloemknop na bloemknop te onderzoeken en ervan te snoepen.

Tekst: Anita Broekhuizen

Witjes in winter en voorjaar.

Oranjetipje, foto Frans Koops	SneeuwWitjes en een Page In januari kan het tegenwoordig weer goed vriezen. Sneeuw en ijs zorgen ervoor dat de natuur in diepe rust is. De dieren die we nu nog buiten zien zijn de vogels die vooral op de voertafels een lekker hapje vet of brood meepikken. Maar waar zijn eigenlijk die fladderende beestjes die ons op warme dagen een echt zomergevoel geven? Enig idee waar de vlinders in de winter zijn? En hoe overwinteren ze dan?
Citroenvlinder, foto: Tanja Wiegersma	Er zijn vlinders die in het najaar naar het warme zuiden vertrekken om daar te overwinteren. Maar de familie Witjes blijft gewoon hier. Ze brengen de winter echter wel ieder op hun eigen wijze door, als volwassen vlinder of als pop. De citroenvlinder kruipt als volwassen vlinder in de beschutting van een klimopstruik of in een holle boom en is daarna bijna niet van haar omgeving te onderscheiden. Ze houdt dan een soort winterslaap en komt pas in het voorjaar weer te voorschijn.
Witte pop van het oranjetipje, foto: Anita Broekhuizen	Als de temperatuur onder nul graden celsius komt, zorgen speciale antivries stoffen in haar bloed ervoor dat ze niet bevriest. Mooi geregeld! Helaas gaat het met deze vlinder in de stad niet zo goed. We kunnen haar helpen door meer geschikte plekjes voor het overwinteren te maken. We hebben in de vlindertuin aan de Parkweg daarvoor bijvoorbeeld een paar klimop wigwams gemaakt, leuk om te zien en fijne hotels voor de citroenvlinder.
Bruine pop van het oranjetipje,foto: Anita Broekhuizen	Het klein geaderd witje, klein en groot koolwitje en het oranjetipje overwinteren als pop. Ze hebben zich als rups helemaal volgegeten en zoeken daarna een tak, een stapeltje potten of een beschut muurtje. Ze spinnen eerst een dunne draad (gordel) waarin de rups gaat hangen om daarna in een pop te veranderen. Het oranjetipje zorgt er zelfs voor dat de pop een mooie schutkleur heeft; op een witte tak kleurt ze licht en op een donkere tak wordt ze bruin!
Overwinteringsplek, foto: Anita Broekhuizen	Wie graag vlinders in de tuin heeft, kan beter in het najaar de tuin wat rommelig houden. Ruim niet alle bladeren op, laat wat uitgebloeide stengels staan en maak hier en daar eens een stapeltje takken zodat de vlinders in uw eigen tuin plekjes vinden om te overwinteren
Eitjes van de sleedoornpage, foto: Harrie Rietberg	Een vlinder die niet bij de Witjes hoort maar die in januari en februari wel op een heel speciale manier te zien is, is de sleedoornpage. Deze bruine vlinder brengt namelijk de winter door als eitje! En die eitjes kun je op de kale takken goed zien. Met de sleedoornpage het gaat het redelijk goed in de stad. Daar worden immers sleedoornstruiken regelmatig gesnoeid waardoor mooie jonge takken verschijnen. De sleedoornpage vindt dit erg prettig, want daar legt ze haar eitjes op.
Zoeken naar eitjes van de sleedoornpage, foto: Harrie Rietberg	In Arnhem is nog een kleine groep (populatie) van deze vlinders te vinden. De Vlinderstichting telt elk jaar de eitjes zodat ze weet hoe het met deze vlinders gaat. Als IVN helpen wij daar graag bij. Dit jaar (2010) telden we 15 piepkleine eitjes, een korte impressie van de telling staat op YouTube. Tekst: Anita Broekhuizen